• ONZE KLEINE VRIENDEN

    DE BIJ EN WIJ

  • Wat doet een imker?

    In tegenstelling tot katten, honden, varkens, kippen en andere huisdieren, zijn honingbijen nooit echt gedomesticeerd geraakt. Bijen zijn en blijven wilde dieren. Ze hebben hun eigen agenda en hun eigen doelstellingen. Ze willen zich voortplanten en ze willen net genoeg honing hebben om er de winter mee door te komen.

    De imker heeft echter een andere agenda en andere doelstellingen. Hij wil niet dat de bijen zich ongecontroleerd voortplanten. Hij wil ook dat de bijen meer honing maken dan ze zelf nodig hebben zodat hij een deel van de honing kan wegnemen voor zichzelf.

    Het komt erop neer dat een imker een aantal technieken gebruikt om het natuurlijke gedrag van de bijen te kanaliseren. De imker moet zijn bijen bijsturen zodat ze doen wat in zijn doelstellingen past. Een extra moeilijkheid is dat bijen niet kunnen worden opgesloten in stallen of op een wei achter prikkeldraad. Het blijven wilde diertjes en ze hebben hun vrijheid nodig om hun ding te kunnen doen.

    Bijen houden is niet gemakkelijk. Dat maakt het ook zo boeiend. Het blijft een schaakspel met de natuur. Een goede imker zal meestal winnen maar soms doen de bijen een meesterzet ...

    De lente en de zomer zijn erg arbeidsintensieve maanden voor de imker. Elke 10 dagen moet de kolonie gecontroleerd worden om te zien waar de bijen mee bezig zijn. De imker moet op de hoogte zijn van een uitgebreide batterij aan technieken om het volk bij te sturen indien nodig. Als de kasten vol honing zitten, moet de honing op tijd geoogst worden. De honing, soms tot 40 kg per kast, moet na het oogsten nog enkele weken narijpen om vervolgens op een voedselveilige manier in potten te worden verpakt.

    De herfst- en wintermaanden worden gebruikt om kennis bij te spijkeren, materiaal te herstellen en nieuw materiaal in mekaar te timmeren.

  • HONING

    Snoep van de natuur.

    Wat is honing?

    Honing is nectar waar de bijen water uitgehaald hebben en enzymes aan toegevoegd hebben. Het zijn de enzymes die honing zo gezond maken. Er komt ook altijd wat stuifmeel in de honing terecht. Het soort nectar, de enzymes en het stuifmeel zijn allemaal bepalend voor de uiteindelijke smaak.

     

    Planten willen dat hun bloemen bestoven worden. Daarvoor hebben ze bijen nodig. De planten lokken de bijen door een beetje nectar in hun bloemen te steken. Niet teveel want de bijen moeten van bloem tot bloem vliegen. Ook niet te weinig want anders vliegen de bijen naar een andere plant die vrijgeviger is.

    Nectar bevat echter teveel water om te kunnen bewaren. Willen de bijen voedsel maken dat de winter doorstaat, dan moeten ze het water eruit halen en bewaarmiddelen toevoegen.

     

    Een gemiddeld bijenvolk moet ongeveer 100 kg. honing per jaar produceren. De meeste honing wordt meteen na het maken al weer verbruikt. Het vergt veel energie om de bijenmaatschappij draaiende te houden. In de wintermaanden valt het leven stil. De bijen hebben dan enkel nog honing nodig om zich een beetje warm te kunnen houden. 5 kilogram per maand volstaat.

    Goed zoet.

    Het is voor de bijen belangrijk dat ze op het einde van de winter, vlak voor de lentebloei, nog steeds over goede honing kunnen beschikken. Ze moeten hun voorraad beschermen tegen bederf. Doen ze dat niet, dan zou de honing beschimmelen of gisten nog voor de winter invalt. Het is ook belangrijk dat de spijsvertering van de winterbijen minimaal belast wordt. Daarom voegen de bijen een aantal enzymen toe die de honing enerzijds beschermen tegen bederf en die de honing anderzijds ook lichter verteerbaar maken. Het zijn net die enzymen en natuurlijke bewaarmiddelen die van honing zo'n gezond product maken, ook voor mensen.

     

    Mijn honing van oogstjaar 2015 is volledig uitverkocht. Mijn eerste lentehoning van dit jaar is geoogst eind mei 2016. De honing moet na het oogsten nog enkele weken rijpen. Vanaf zondag 12 juni 2016 kan ik de lentehoning beschikbaar stellen. Ik blijf vasthouden aan de prijs van 5 euro per pot van 500 gram.

    Zoveel soorten!

    De smaak van honing wordt vooral beïnvloed door de bloemen waar de bijen hun nectar halen. Alle bijenvolkjes voegen ongeveer dezelfde enzymes toe, in gelijkaardige hoeveelheden. Maar ze vliegen niet allemaal op dezelfde bloemen. Twee bijenkasten die vlakbij mekaar staan, kunnen toch een heel verschillende honing opleveren. Zo kan de ene kast er bijvoorbeeld voor kiezen om vooral op veldbloemen te vliegen, terwijl de andere kast bloeiende fruitbomen verkiest.

     

    Doorgaans is lentehoning iets neutraler van smaak dan zomerhoning. Meestal is lentehoning ook bleker en harder dan zomerhoning. Zomerhoning is dan doorgaans iets donkerder van kleur en iets kruidiger van smaak.

     

    Een geval apart is de woudhoning, ook wel bladhoning genoemd. In dit geval halen de bijen geen nectar uit bloemen. De bijen "krijgen" deze nectar van bladluizen. De bladluizen leven van de suikers in plantensap. In de zomermaanden krijgen ze echter meer suikers dan ze zelf kunnen verwerken. Die worden dan gratis aangeboden aan diegene die ze het snelst kan ophalen.

  • DE BIJEN STERVEN!?

    De grote bijensterfte van de 21ste eeuw.

    Wat gebeurt er?

    Alle levende wezens op onze planeet sterven vroeg of laat. Het is niet abnormaal dat een bijenkolonie sterft. Jaarlijks sterft gemiddeld 10% van de bijenkolonies door ziektes, te weinig voedsel of aanvallen van buitenaf. Deze natuurlijke sterfte wordt later goedgemaakt doordat de overlevende kolonies zich voortplanten. Meestal kan de imker de doodsoorzaak identificeren. De dode bijen liggen altijd in de bijenkast of in de nabije omgeving.

     

    Sinds enkele jaren worden we geconfronteerd met een bizar en onverklaarbaar verschijnsel. Op enkele dagen tijd, soms zelfs op enkele uren tijd, verdwijnt de hele bijenkolonie uit de kast. De bijen blijven niet in een zwerm samen. Ze verspreiden zich en ze vliegen als individuele bij een eenzame dood tegemoet. Enkel de koningin blijft achter in de bijenkast met een 8-tal bijtjes die rond haar blijven zitten. Ondanks de overvloed aan voedsel in de kast, stoppen ze met eten om enkele dagen later de hongerdood te sterven.

    Oorzaken?

    Ondanks wereldwijd onderzoek, blijft de oorzaak van dit dramatische fenomeen tot op heden onbekend. Wetenschappers raken er langzaam van overtuigd dat dit probleem niet te herleiden is tot één duidelijke oorzaak. De volgende vier oorzaken spelen wellicht een belangrijke rol:

     

    Varroa: een uitheemse parasiet (zie afbeelding) die momenteel bijna elk bijenvolk ter wereld heeft kunnen binnendringen. De varroa voedt zich met bijenbloed en dit verzwakt de bijen ernstig.

    Bio-armoede: de monocultuur typisch aan ons industrieel landbouwmodel zorgt voor te weinig biodiversiteit. De bijen eten genoeg maar te eenzijdig. Ook een mens kan niet leven op brood alleen.

    Pesticiden: de nieuwe generaties pesticiden werken zeer effectief. Ze zijn zo effectief dat zelfs de kleine hoeveelheden die in een bijenkast terechtkomen toch tot grote gevolgen kunnen leiden.

    Vervuiling: de toegenomen vervuiling van lucht, grond en water leggen een extra druk op de algemene gezondheid van bijen. Ook bijen hebben last van fijn stof!

    Wat kunnen we doen?

    De imkers kunnen de varroa bestrijden. Jammer genoeg leidt bijna elke behandeling tot resistentie van de varroa. We moeten dus telkens het warm water opnieuw uitvinden.

     

    Gebrek aan biodiversiteit en het overmatig gebruik van pesticiden zijn eigen aan ons industrieel landbouwmodel. Met 8 miljard mensen op deze planeet valt dit model nauwelijks nog bij te sturen.

     

    De toegenomen vervuiling is ook eigen aan ons industrieel maatschappijmodel. Wat water, bodem en luchtvervuiling betreft is er stilaan beterschap in zicht door strengere pollutienormen. De fors toegenomen elektromagnetische straling in onze atmosfeer doet dit effect teniet. Bijen zijn daar zeer gevoelig voor.

     

    Het enige wat ik de wakkere burger voorlopig kan vragen is om te zorgen voor een weelderige tuin met veel inheemse en niet-veredelde planten en bloemen. Wegbermen en braakliggende terreinen mogen gerust wat minder gemaaid worden.

     

     

  • Over mezelf.

    Mijn eerste ervaring met honingbijen was toen ik in 1991 als 7 jarig jongetje op schoolreis mocht naar de Meli, het pretpark te Adinkerke (nu Plopsaland). Terwijl mijn klasgenootjes suikerspinnen kochten en gingen griezelen in het spookhuis, kon ik urenlang gefascineerd zitten kijken naar die ijverige insectjes. De Meli was een pretpark waar de honingbij het centrale thema was. Er stonden glazen bijenkasten waardoor we hun wereld konden gadeslaan.

    Mijn interesse in de wondere bijenwereld bleef 20 jaar sluimeren op te achtergrond. In 2011 schreef ik me in voor de imkeropleiding aan het PCLT van Roeselare. Drie jaar later mag ik mezelf meester-imker noemen. Sinds 1991 is er veel veranderd. De varroamijt heeft heel West-Europa veroverd, ons landschap is botanisch gezien een stuk armer geworden en de mysterieuze verdwijnziekte slaat diepe wonden. Tegelijk zie ik hoe het brede publiek het grote belang van de honingbij naar waarde begint te schatten. Ondanks de moeilijkheden blijf ik de toekomst voor mens en honingbij positief inkleuren.

  • Wat doen de bijen in de koude wintermaanden?

    Honingbijen houden geen winterslaap. Ze wachten. De hele winter lang. Af en toe, op een warme en zonnige namiddag, vliegt er een bijtje uit voor een korte verkenningsvlucht. Ze kijkt of er ergens al iets in bloei staat. Zolang ze niet met goed nieuws terugkomt, blijven alle bijen binnen.

    Van half november tot half januari laten de bijen de temperatuur in de bijenkast zakken tot 12 °C. Vanaf half januari begint de koningin weer eitjes te leggen. De nieuwe generatie moet klaar staan als de lente van start gaat. De bijen drijven de temperatuur op tot 36 °C. Dat is best opmerkelijk, want nog tot eind maart zijn vriestemperaturen niet ongewoon.

    De pruimelaar en de krokussen zijn de eerste planten die hun bloemenpracht aan de wereld tonen. Voor de bijen zal dit het startschot van het nieuwe jaar zijn. Maar momenteel is dit nog even wachten ...

  • Contactinfo

    Timker

    timkerhoning@gmail.com